Otsaileko
azterketa ez ofiziala
Irakasleak betetzekoa:
-
Aztertu hurrengo testu hau, eskolan landu diren kontzeptuak erabilita:
Baieztapena zein den, non dagoen kokatuta eta zergatik, parterik ba ote duen,
areagoko zatikatzerik ba ote dagoen egiterik, argudiagarritasun mailak eta
zeren arabera, adibiderik egonez gero zelakoak diren, definizioak zein
motatakoak diren.
-
Gogoratu ez zaidala zure iritzia interesatzen, baizik eta zelan oinarritzen
dituzun egingo dituzun baieztapenak; hau da, ea kapaz zaren ala ez holako testu
bat aztertzeko eta azterketa horren berri unibertsitateari dagokion
sofistikazio mailaz emateko, eta ea ezagutzak barneratuta dituzun ala ez: Ikasi
baduzue, erantzunak ez dira zuzen ala oker egongo eurenez, baina bai agian
zuzen ala oker oinarriturik. Aldez aurretik eskema egitea ondo etorriko zaizue,
baina nik ez dut eskema hori epaituko, sortzen didazuen idazlana baizik.
-
Gogoratu idazlanak funtzio pragmatikoa duela, hau da, testu erretorikoa dela
(munduko testu guztiak bezala); bestela esan, entzuleria edo irakurlea neu
nauzue, euskara irakaslea, eta helburua hauxe da: burutara eman behar didazue
eskolan landutako kontzeptuak ezagutu eta landurik dituzuela.
-
Gogoratu, halaber, euskara maila dela hemen erakusteko beste zerbait; ez ibili
esaldi errazegiekin, baina, kontuz, dena idatzi eta gero gainbegiratu, jakin
bai-baitakizu gramatikako zenbait errakuntzak gutxiegia dakartela automatikoki.
Haramen gogoratzeko zenbait lorratz:
Mozorrotzea eta
Ikusezintasuna
“Pertsona baten benetako izaera ikustea eragozten
duten prozesuak “mozorrotzea” eta “ikusezintasuna” terminoekin azal daiteke. Nahiz
eta hitz biak testuinguru batzuetan erlazionatuta egon, oso esangura
diferenteak dituzte. Mozorrotzea norberaren benetako izaera eta motiboak
ezkutatzea da. Nork bere buruari egiten dion gauza da, eta ikuslea, berriz,
guztiz inozentea da. Ikusezintasuna, aldiz, besteen benetako izaera ikusteko
ezintasuna da. Nork besteei egiten dien gauza da, eta ikuslea da ezin horren
erantzule bakarra.
Othello
obran mozorrotzearen adibidea dugu. Iago zitala pertsonarik zintzoena dela uste
dute beste pertsonaia guztiek, Iago-k bere benetako izaera on itxuraren pean
ezkutatzen baitu etengabe. Besteek ezin dute haren benetako izaera ikusi, baina
horren errua Iago-k du, berak gordetzen dituelako bere egiazko motibo eta
ezaugarriak. Jende gehienarentzat ikustea sinestea da, eta beraz, ikusleek
aurrean jartzen zaiena baino ezin dute ebaluatu. Mozorrotzea, hala ere, ez da
beti helburu moralki gaiztoekin erabiltzen. Izan ere, mozorroa janztean besteek
ikusi nahi duten itxura ematen dugunez, horrek balio ahal digu geure burua
babesteko eta laguntza behar duten beste pertsona batzuei laguntzeko.
Esaterako, gizarteak ukatutako eskubideak lortzeko zeharbidea izan daiteke. Passing
izeneko nobelan, jatorriz arraza beltzekoa den baina azal oso argia duen
pertsona batek zuritzat agertzen du bere burua gizartean, hartara beltzek
pairatzen duten bereizkeriatik libratu eta zurien pribilejioak eskuratzeko.
Jende aurrean heterosexual gisa agertzen diren pertsona homosexualak beste
adibide bat dira: zapalkuntzatik eta gorrototik libratzeko, heterosexualitatearen
mozorroa janzten dute.
Ikusezintasuna, esan bezala, besteak diren bezalakoak
ikusteari uko egitea da. Kasu honetan ikusiak diren pertsonek ez dute
kontrolatzen zelan ikusten dituzten besteek. Ikusleak aurrean dauka bestearen
benetako izaera, baina ez du ikusi nahi, hor egongo ez balitz bezala jokatzen
du. Gizartean gutxietsiak diren taldeek ikusezintasuna pairatzen dute etengabe:
euren lorpenak, euren emaitzak eta alderdi positiboak ez dira ia inoiz iristen
hedabideetara edo erabakiguneetara, euren izenak ez dira agertzen Historiaren
orrietan. Esaterako, Madame Roland eta Olympe de Gouges aktibista soziopolitiko
izugarri inportanteak izan ziren Frantses Iraultzan, baina Historiako klaseetan
ez da euren izen eta ekintzen berri ematen. Zergatik? Emakumeak zirelako.
Ellison nobelagileak ezin hobeto deskribatu zituen ikusezintasunaren gaitzak Invisible
Man nobelan, erakustean zelan ahaleginak ahalegin eta merituak meritu, pertsona
beltzen lorpenek boterearen jabe diren zurien indiferentzia eta aurreiritzien
hormaren kontra jotzen duten. Izan ere, aurreiritziak ikusezintasunaren makina
mugiarazten duten erregaia dira. “White Privilege” izeneko entseguan, Peggy
McIntosh-ek argudiatzen du pertsona beltz baten akatsak juzkatzean, zuriek
arrazari leporatzen dizkiotela akatsak, eta ez pertsona konkretu horren
izaerari. Aldiz, zuriak ez dira euren azalaren kolorearen arabera epaitzen.
McIntosh-ek dioen moduan: “[zuria naizenez] biraoak bota ditzaket, bigarren
eskuko arropak eraman eta utzia izan gutunak erantzuteko, baina inork ez die
jokabide horiek leporatzen nire arrazaren inmoralitate, pobrezia edo
analfabetismoari”.
Esan liteke ikusezintasun hau begien aurrean eramaten
diren betaurreko antzeko batzuek sortzen dutela, “aurreiritzien betaurrekoek”
alegia. Pentsa, bestela, zergatik euskal kantariak ez diren ia inoiz azaltzen
Espainia edo Frantziako telebista eta irrati kateetan, nahiz eta hedabide
horietan gaztelania edo frantsesa ez diren beste hizkuntza batzuek sarrera
izan, eta euskal produktuek kalitatearen aldetik ezer inbidiatzekorik ez izan
pantailan eta uhinetan ateratzen diren beste hainbat produkturi.”
Ana I. Morales “Mozorrotzea eta
ikusezintasuna”. Prest: Deustuaaldeko Hilabetekaria
a)
Inguruko testua eta testuingurua: bereizi bi kontzeptuok eta
jarri harremanetan kokamendu edo agerkideekin
b)
Azaldu labur esangura faktualak eta modalak zeri egiten
dioten aipu. Euskaraz esangura modala erakusten duten zenbait partikula gero
eta gutxiago erabiltzen dira, eskolan komentatu dugu zergatik izan daitekeen
hau, aipatu.
c)
Esangura hiru modutara eratzen da, zelan?
d)
Zer dira item lexikalak (eman esangura esaldi batean, zehatz
ez baduzu akorduan eman item lexikalak behar dituen hiru ezaugarriak halakotzat
jo dadin)
e)
Kokamenduak edo agerkideak (collocations) eta esapide
instituzionalak definitu eta bereizi
f)
Esamoldezkotasunaren espektroa azaldu ahalik eta motzen, eta
horrekin loturik, esamoldea zer den
g)
Bigarren hizkuntz irakaskuntzan Syllabusean zer sartu arazo
nagusi da, Planteamendu Lexikalak zerbait berrikusketa eskatzen ditu. Azaldu lexikoari
dagokionez hiru irizpide nagusi syllabusa egitean
h)
Aipatu azaldu barik lexikoa syllabusaren osagai bihurtzeak
dituen eraginak (hamar dira)
i)
Planteamendu lexikalak ikasleari giltzarrizko trebetasun bi
eragingo dizkio, zein?
a)
Eman gaur egungo estandarrera Sebastian Mendibururen testu
hauxe:
Eritasunaren
aldetic datocèn behàrrac età neque guciac izan oi dirà buruco, sabeleco,
erraietaco edò gorputz gucico gaitz età miñac, barreneco quezcac, tristurac,
ecin egònac età oriec dacazten nai-gabenzac, età Jesusen Amaren laguntzac badu
oriec garaitzeco egoquia dèn escu età indàrza, età garaitzen ere du bi
aldetatic batez: edò choilqui ta guztiz quenduz edò eri beren oneraco graciz
leunduz tà arinduz.
b)
Erlatibo
zaharrak: Erlatibo zahar hauek “aita gurea” ordenari jarraitzen diote, zelan
eman beharko genituzke “gure aita” ordenari jarraitzekoak balira?
-
Halere ongi eta
aberats aurkitzen dela uste du, eta gizon eri, burua galdu eta ere, osasun
osoan aurkitzen dela esaten duena eta
eman nahi dioten sendagairik hartu nahi ez duena dirudiela;
-
Bide estali
gordeak dira Jainkoaren bideak, eta
bide, Jainkoak berak agertzen dituen aldian ez bada, batek ere ezin ikus
ditzakeenak.
c)
Egituretan:
hurrengo esalditik aipatu harritu zaituzten egitura guztiak. Zer da
“dendaltza”, hor badago beste egitura bat zeinarekin harremanetan jar daitekeen.
-
eta lan horretara
baino lehen euskaran trebatzen ez badira, nik ezagutzen ditudan S. Frantziskoko
fraide maisu euskal gaitzeko herrian jaio bat eta zenbait beste Eliza-jaun eta
apaiz trebatu diren bezala, eta lehenik ikasten ez badute eransketa horrek
eskatzen duen dendaltza eta sermoi
egitea, ez dut uste agertuko dutela pulpituan oihal batezko soinekorik edo
sermoirik eta beldur naiz esan dezan aditzen duenetatik batek edo bestek
d)
Hizkuntzaren
adierazkortasuna. Azpian datozen esaldietan esamolderen bat (edo gehiago) ageriko
zaizue; esamoldea zein den esan, eta gero, esamolde bakoitzeko, atera
Glucksbergek bere artikuluan aipatzen dituen hiru esangurak. Esamolde guztiak
Zamarriparen Manual de Vascófilo atereak dira. Oharra: esaldi batzuetan
esamolde bat baino gehiago egon daiteke.
-
Auzoko horrek ez
dizu bada begi handiegirik hori erantzun dizunean
-
Zamudioko
erromeriara joango zen hori, begia legez
-
Beti gogoratzen
naiz nola joan zitzaigun ahotik eskura gure osaba Karmelo, uste-uste barik.
-
Horiek etxeko
handian dabiltza gaur, baina agian bihar ez dute elkarrekikorik izango
-
Horiek aho bete
hezurrekin geratu dira, eta beste haiek aldiz aho bete haginekin, horrenbeste
gauza ahoan seguru ez direla gose.