AHO:

Zuriñe Arsuaga: astelehena, 2003.eko maiatzak 12

Boca. Ahoan min duenari eztia karmin. Azkue,Prov541.

Barneko on dena ez de bethi on ahoko. Duvoisin,Dic.

Lanhiesi krastora,han ere jakia bera eztator ahora.Ohienart,Prov.295.

Larroque arras ongi arizan da bainan soberaxko pilota eman diote kontrarioeri ahorat. Arraya, Herria, 25-2-1960.

Zeren entzun baitituzte zure ahotikako hitzak.Jubilau,1826,76.

Arrain ona eta bildotxa ahotik ezin utzia, pescado bueno y cordero para chuparse los dedos. Herria 28-3-1957.

Ahotik sudurrerainoko astirik gabe, en un santiamén.(L) Landerrtche,p 193.

Ahotik eta begitik eman horri, dale hasta que se harte, a boca de costal.(L Getary) Azkue, Eus., III 344.

Ekhartzen zarokuten untzi-tara on bat baba egosi... eta gero oraino izaiten ginituen baba freskoak, hek egosi gabe eta ahoaren garbitzeko bezala.Prop.1902,228.

Aho zabal-zabalik, con la boca abierta.(S) Lhande.

Ez du ahorik aski zure laudatzeko.Duvoisin, equivalente al español “faltar palabras”

Ni ahoan kurutze utzi naute, me han dejado con n palmo de narices.(BN;L)Eusk,III, 254.

Jo lanari edo ahoan kurutze. Laborari,1892 p IX.

Harek (Josepek) pipatzen ohi du; tabakoari lotuko delarik, ez ahal un hor utziko ahoan kurutze joaiterat! Gure Almanaka 1951,40.-

Baiñan oraiño mintzatu ere baitzie ahoz aho bere seme propialaren ahotik. Haraneder,Philotea,144. (Equivalente al español “a boca”, verbalmente o de palabra”).-

Hala balin bada, nolako eskubideak edo arrazoinak lituzken guri buruz erraiteko, lehenago, profeta baten ahoz ziona. Joannategi,Bihotza,198 (Por boca).-

Hain zen mutiko maitea eta humila, eta oroz gainetik bazuen bihotz bat urhea bezalakoa, non haren lagunek aho bat baitzuen haren landatzeko.Herria,28-7-1960.(Equiv. Al español, auna voz, de común acuerdo.)-

Miretsirik hasi ziren/ Aho batez erraten/ Gizo hau nola zaizkigu/ geure mihiz mintzatzen? J Etcheberri, Noelak 149.-

Zure ahoaren bete banaiz. Daric, ms.-

Ahobatez, comer a dos carrillos. Harriet.

Zure jakitateaz eta antzeaz ez ar beraz aho betheka. L.Leon,imit.,p.II.

Erkotegi batean mediku bat ari da ahobetheka erko guziak sendatzen dituela. 24-11-1960, Egunaria (equiv. al español “echando bocanadas”, hablando con jactancia).-

Ahoan bilorik gabe mintzatu, hablar sin pelos en la lengua.Azkue, Dic. Apendice,502.-

II: *Boca,

fig., filo de una herramienta. Eta haren ahotik bi ahotako ezpata zorrotz bat ilkiten zen. Leizarraga, Apoc.I-16.-

III:*Hoja:

Cuchilla de las armas blancas.Ganibetaren ahoa bezain leyal. Pouvreau.-

Hil izan zituzten oroño ezpat-ahoz Hemor eta Sichem haren semea. D,Urte,Gen.,34,25.-

IV:*Boca:

* lugar o abertura que sirve de entrada o salida.Aho mearreko lezea.Harriet.-

Bi buruetarik baditu bi ezko muthur, bi botoila ahotan sarthuak. Prop.1897,101.-

V:* Bocacalle.

Eskuinetarik hiruzpalau karrika laburren ahoak kurutzatzen ditugu. J.Etchepare, beribilez, 44..-

VI:*Bocamanga.

Mahungaren ahoa. Harriet.

VII:* Boca: fig., agujero,

Bertzalde kheak hartzen zion aho edo zilho guzia. Prop.1894,109.-

VIII:* Labio:

fig., borde de una herida. Lokharrarazten dut, bada, ebakitzen diot zauri ahoa, zorne bideari banarraiko, eta atzemaiten dut bala. Prop.1901,38..-

IX:*Tapa.

Kopari ahua edeki derot, he abierto la tapa de la caja. Proverbio que se aplica al que riéndose por descuido, no quiere declarar el motivo de su risa. Archu, dic. Ms.-

X: * Tiempo:

estado atmosfërico. Variación de aro.(s) Harriet. Ahogaitz, mal tiempo. Id.

XI: * Disposición.

Estado del ánimo,temple, humor. Aho gaitzen da, esta de mal temple.(s) Darric. Ms. Azkue trae como si fuera una sola palabra: Aho gaitzen (s) en mala situación, y añade: aho gaitzen da enetzat (BN), está a mal conmigo.-

XII: *Cráter.

Tournier Lexique.-

XIII:* Trago:

Ni ere beti penaz beharko naiz bizi; zonbait aho-kirets nik beharko iretsi! Kantuz,p 107.

BESO:

Brazo. Besoak uztarturik, con los brazos cruzados.Harriet.

Beso motzetan,con los brazos descubiertos. (B) Azkue, Eusk. III 276.

Beso ansiaz bear egiten dan onek, ese trabaja a destiempo. (B-mu) Id. 277. En la p.343 le da el significado de “trabajar mal”.

Beso ausiaren gainera emongo baleu, si diera a cambio de la deuda.(B),Id,.278.

Besoen betheko muthikoa, hermoso muchacho, lit. que llena los brazos.(L, Landerretche).Id 296.

Besoak yaten, royendo los zancajos.(B) Id.,351.

Besoz on da, es fuerte de brazos. Puvreau.

II:* Brazo, bracero, jornalero.

Lanez gaindituak gare, eta beso eskasa dugu Euskal-herrietan. Darthayet, Manuel,419.

III:*Brazo, fuerza, valor ,brio.

Beso luzeak dituen gizonak, hombre cuya influencia es extensa. Harriet.

IV:*Brazo, rama.

Haritz baten besoak. Harriet.

V:*Brazo de mar,

itxas-beso. Harriet.

VI:* Barandilla,

eskeler beso. (s) Larrasquet.

VII:* Varal del carro.

(s, Fx) Lhande.

VIII:*Codo: medida lineal.

Mai bat bi beso luzeeran, eta bat zabaleran. Uriarte. Exodo, 25,23.

IX:* Cierta medida.

Zenbat beso ditu zur honek? Harriet.

X:* Medida para camisas y ropa de cama de 1 y medio a 3 palmos.

(S,Fx) Lhande.