Joseba "Andoain" Aizpuru, Itziar "Baztan" Irigoien, eta
Lierni "Oñati" Axpek egindako bilduma.
BEGITASUN / BEGIÑO
/ BEGITANZIÑO
BEGI-TXAPEL / BEGI-ZINTA / BEGIZPAL / BEGI-PERPERA
BEGIZULO /BEGIZILO
(Bn, L, S) / BEGI-OGE
BEGI ZURINKO / BEGIKO XURI / BEGIKO ZURI
BEGI-LABO / BEGI LABUR / BEGI LAUSO
BEGI-ZEIHAR / BEGI MAKUR / BEGI-OKER
BEGITXUAN IBILLI /
BEGITXUKA IBILLI
-
“ Kain oso asarretu zan eta aurpegia erori
zitzaion”.
Kain oso haserretu zen eta aurpegia erori
zitzaion.
(cara)
-
“Gizon kari aurpegiak erkin zazka”.
Gizon
hari aurpegiak atera zaizkio.
( a
aquel hombre le han salido ojeras)
-
Aurpegi hartu.
( afrentar, reconvenir)
-
( dar cara, oponerse, resistir)
-
“ Erregerekin aurpegi-ikuste bat nai dut orain”.
Erregearekin aurpegi ikuste bat nahi dut
orain.
(entrevista)
-
“ Orretako ez det aurpegirik asko”.
Horretarako ez dut aurpegirik asko.
(tener
cara, tener atrevimiento)
-
“Lagun urkoari kalte egin diozu bere onran,
aurpegira ematen zeniola bere edo aurrekoen uts egiteren bat”.
Lagun urkoari kalte egin diozu
bere onran, aurpegira ematen zeniola bere edo aurrekoen huts egiteren bat.
(dar en
cara, reconvenir)
-
“ Aurpegiz aurpegi Yainkoa ikusita ere, bizirik
baitnago”.
Aurpegiz
aurpegi Jainkoa ikusita ere, bizirik bainago.
(cara a cara)
-
( cabezal , travesaño: almohada larga que ocupa la
cabecera de la cama)
-
“ Edo bekokia gogorra izan”
(ser
audaz)
-
“Kopetatik hartzeko badu zer erran”
-
“Kopeta on joko tzarrari”.
Kopeta
on joko txarrari.
(hacer
frente a las jugarretas)
-
“Odol beroduna maiz irudituko zaizu arroxko,
kaskarin, lotsagaldutxo, azaluts, kopeta zazpi larrukoa”
-
“kopet oneko gizona!”.
(hombre
testarudo, ceñudo y de mala índole)
-
“Aaronek etzuen eskaera oni gogor egiteko adina
kopeta izan”.
Aaronek
ez zuen eskaera honi gogor egiteko adina kopeta izan.
-
(audaz, valiente)
-
(impudente)
-
(trenzador de lino)
-
“Arras kopetakoa duzue muthiko hori”.
Arras
kopetakoa duzue mutiko hori. (audaz)
-
(pelona, mujer de poco pelo)
-
“Kantauri zarrak jartzen danean kopetastun eta
aserrez, kristauak aixa iraultzen ditu bere olatu zakarrez”.
Kantauri zaharra jartzen denean
kopetastun eta haserre, kristauak aisa iraultzen ditu bere olatu zakarrez.
(ceñudo)
-
“ Egia bezenbat gezur, batzu kopetatsu, beste
batzuk putrun, ikhustekoak dira hango maleziak, karta hitsekin alegia joko
gaitza eskuan, inbidoka eta hordagoka”.
Egia bezainbat gezur, batzuk
kopetatsu, beste batzuk putrun, ikustekoak dira hango maleziak, karta hitzekin
alegia joko gaitza eskuan, enbidoka eta hordagoka.
(caradura, atrevido, audaz)
-
“Emazte kopetatsu bat badoa herriko apezari hiru
pinta arno hoberenetik galde egiterat”.
Emazte
kopetatsu bat badoa herriko apaizari hiru pinta ardo hoberenetik galde
egiterat.
-
“kopetaketan”
(trenzando)
-
(audazmente)
-
(impudentemente)
-
(hacer trampas en el juego)
-
“Bon gizagaxoa ez zitzaion kopet ematen
ausartu”.
Bon
gizagaixoa ez zitzaion kopeta ematen ausartu.
(hacer
frente)
-
(triste, preocupado)
-
“kopetxa xilo”.
Kopetxa
zulo.
(cabeza ligera)
-
“khopezur gutikoa, eta haragi parte hoberenez,
gain gainetik fornitua”. Kopetezur
gutxikoa, eta haragi parte hoberenez, gain-gainetik hornitua. (hueso frontal)
-
“Begia begiaren, hortza hortzaren”.
(ojo
por ojo, diente por diente)
-
“Eskerreko begiz”.
Ezkerreko
begiaz.
(con
odio)
-
“Oterrean asko baltza topetako, a ze begiak
daukazan orrek”.
Oterrean
asko beltza topatuko, a ze begiak dauzkan horrek.
-
“Ethorkizunari begia ematen zayonean”.
Etorkizunari
begia ematen zaionean.
(cuando se considera el porvenir)
-
“Azkeneko lana nola burutu zuten begiemanik aien
sinestea eredu ar zazute”. Azkeneko lana
nola burutu zuten begiemanik haien sinestea eredu har ezazue.
-
“Barur egiten duzuenean, ez jar begia-ilhun”.
Barau egiten duzuenean, ez jarri begia
ilun.
(sombrío,
triste)
-
“Egun gitxi igaro orduko, bakartarren buru edo
Abadesa zanak jo eutsan begia berari (neskatillari)”. Egun gutxi igaro orduko, bakartarren buru edo
Abadesa zenak jo zion begia berari (neskatilari). (Elegir)
-
“Begixak-ataratzekuak ur-onduan ibiltzen dira,
uretan sortzen direlako”.
Bigiak-ataratzekoak ur ondoan ibiltzen dira, uretan sortzen
direlako. (Dragón, caballito del diablo)
-
(convencer)
-
(sacar los ojos)
-
“Miresgarria zen zinez heien (pilotarien)
irabaz-gosea. So egileak xuriturik
zeuden nork ukanen zuen azken hitza bere”.
Miresgarria zen zinez haien (pilotarien) irabaz-gosea. So egileak begiak xuriturik zeuden nork
ukanen zuen azken hitza bere. (poner los
ojos en blanco)
-
(Apurado)
-
“Euzki biren bezkotxe begi aliak zittuan”. Bi eguzki bezalako begi aleak zituen. (Ojazo)
-
(De ojos caidos, mirada baja)
-
(Larruazaleko txitxarea)
-
“Begi argi dago gabau”. Begi argi dago gau hau. (claro)
-
“ Begi-argixa, aspaldiko partez, topau dot
gaixua”. Begi-argia, aspaldiko partez,
topatu dut gaixoa. (De buen semblante)
-
“Begi-arte tristia agiri eban gaur zuen
gizajuak”. Begi arte tristea ageri zuen
gaur gizagaixoak. (semblante)
-
“Begi-arranpalo da gizon ori”. Begi-arranpalo da gizon hori. (de ojos saltones)
-
“Begi-arthazaleek bortz metrotan ikusi behar
duzule estimatzen duen gauza, bortz metrotan ikusten baduzu, usaiako begimena
duzu”. Begi artazaleak bost metrotan
ikusi behar duzula estimatzen duen gauza, bost metrotan ikusten baduzu, usaiako
begimena duzu. (oculista)
-
(Calamar grande que llega a pesar un kilogramo”
-
“Piku-ondoa ta beste zugatzak begiaaunditzen
astean, badakizute uda urbil da”. Piku
ondoa eta beste zuhaitzak begi-handitzen hastean, badakizue uda hurbil da. (Retoñar)
-
Betaurreko (anteojos)
-
(anteojos)
-
(Anteojo, lente)
-
“Ala nola
bista laburra duena baliatzen den begiordez edo anteojoz, billatuz argi, ta
begiratuz ongi...”
Hala nola bista labura duena
baliatzen den begi-ordez edo anteojoz, bilatuz argi, eta begiratuz ongi...
(Antejo)
-
(Anteojo)
-
“Itsu herrian begi-bakarra alkate”. (tuerto)
-
(tuerto)
-
(tuerto)
-
(tuerto)
-
(cuenca del ojo)
-
(Cuenca del ojo)
-
“Gaillurrera igoa dugu Iguzkia, nondik jaurtiko
gezia/ Begi-ogeak nork sakon askiak/ gañez ez dakien aren argiak?”
Gailurrera igoa dugu
Eguzkia,nondik jaurtiko gezia/ Begi-ogeak nork sakon askiak/ gainez ez dakien
haren argiak?
(Cuenca del ojo)
-
“Titarea jostorratzaren begiondoa ainbeste bider
bultzakatu dun jostuna”
Titarea
jostorratzaren begiondoa hainbeste bider bultzatu duen jostuna
(Cuenca del ojo)
-
“Berdintsu othe dire bada begi-bazka ezdeus bat
baizik ezten soin eder-eder baten izatea eta, gutixagoko arekin iraganez,
ematea ahal den guzia, katixima irakastaile batzuen hazteko?”.
Berdintsu ote dira bada begi-bazka
ez deus bat baizik ez den soin eder-eder baten izatea eta, gutxiagoko harekin
iraganez, ematea ahal den guztia, katexima irakasle batzuen hazteko?.
(Agradable a la vista)
-
“Eztu adierazgarri aundirik baserri sukalde batek,
baiñan, daukan guzia begi-betegarri eta gorputz-animen atsegingarri izan oi da
neguko gau luze illunetan”.
Ez du adierazgarri handirik
baserri sukalde batek, baina, daukan guztia begi-betegarri eta gorputz-arimen
atsegingarri izan ohi da neguko gau luze ilunetan.
(Hermoso)
-
“Erregeren begi-beteko dadiken neska erregin izan
bedi”.
Erregearen begi-beteko den neska erregin izan
bedi.
(agradable
a los ojos)
-
“Itxura begikoa”.
(Agradable a la vista, placentero)
-
“Begi bazterraz ikusten ditu”.
(Rabo
del ojo)
-
(de ojos caidos)
-
(Tierno de ojos)
-
“Lia beberea edo begi-bera zen”.
(tierno
de ojos)
-
(Tierno de ojos)
-
(cejas)
-
(Ceja)
-
(Ceja)
-
(Párpado)
-
(Ceja)
-
(Cejas)
-
“Baserri gauzetan ere, askotan baserritarrak
aurrerapenei begi-beltzak jarri arren”.
-
(Hermoso, que llena el ojo)
-
“Gaur erromerixan ikusi doten neskatxa batek
begixa bete dosta”.
Gaur
erromerian ikusi duten neskatxa batek begia bete dit.
(gustar
una cosa, llenar el ojo)
-
(Huraño)
-
(Pestañas)
-
“Ez gera guziok ilko; guziok ordea, berrituko,
ziztakoan, begikiliskan”.
Ez gara guztiok hilko; guztiok
ordea, berrituko, ziztakoan, begikiliskan.
(Pestañeo)
-
“Begi-kliska batean Teresalina ta Aldetrukis,
Gaixotegian ziran”.
Begi-kliska
batean Teresalina eta Aldetrukis, Gaixotegian ziren.
(pestañeo)
-
(pestañas)
-
(Pestañas)
-
( Pestaña)
-
“Begi-bitarte, illun lausotsua eukan, baña
begirada bat bai bigunagoa”.
Begi-bitarte, ilun lausotsua zeukan, baina begirada bat bai
bigunagoa. (Rostro)
-
(Siesta ligera)
-
(De ojos alegres, negros)
-
“Horlakoak bada ohi dire yende gazten
adiskidetasunak, zeiñen liluratzeko aski baita kanpo erdexko bat, begidardo
aurthikitze bat, burua-gora ikhartze bat”.
Horrelakoak
bada ohi dira jende gazteen adiskidetasunak, zeinen liluratzeko aski baita
kanpo erdexko bat, begidardo aurkitze bat, burua gora ikartze bat. (Mirada)
-
“Atozkit, eta zuzen zadazu nik maite zaitudan
aurra, zuzen zadazu gozo-gozoro begikada maitekorra”.
Zatoz, eta zuzen iezaidazu nik
maite zaitudan haurra, zuzen iezaidazu gozo-gozoro begikada maitekorra.
(Mirada)
-
(mirada)
-
“Begikaldi batez itxasora zolaraino ta lurrera
zimenduetaraino iharrosten eta ikharatzen duena”.
Begikaldi batez itxasora
zolaraino eta lurrera zimenduetaraino iharrosten eta ikaratzen duena.
(Mirada)
-
“Begikaldia egotxi”.
Begikaldia aukeratu.
(elegir)
-
(mirada, ojeada)
-
“Gaur be otsoa urkitu dot eta egun on esan daust,
baña, begirakun bat okerragoa eukan okerragoa!”
Gaur ere otsoa aurkitu dut eta
egunon esan dit, baina, begirakun dat okerragoa zeukan okerragoa!
(Mirada)
-
(Miramiento, respèto)
-
(Mirada)
-
(Mirada)
-
(Mirada)
-
“Urte guzian gerta ezedina, bethirekian”.
Urte guztian gerta ez zedina, betirekian.
(En un
abrir y cerrar de ojos)
-
(En un abrir y cerrar de ojos)
-
(En un abrir y cerrar de ojos)
-
“Salda begiduna”.
(Que tiene ojos)
-
“Liraña eta begi ederra, eta ondasun onen gaiñ,
biotz samurra”. Liraina eta begi ederra,
eta ondasun honen gain, bihotz samurra.
(De ojos hermosos)
-
“Azkeneraño lana nola burutu zuten begiemanik,
aien siñestea eredu ar zazute”.
Azkeneraino lana nola burutu
zuten begiemanik, haien sinestea eredu har ezazue.
(Considerar,
meditar)
-
(Mal de ojos)
-
“Lea zan begi minberia, baña Rakel arpegi
polittduna eta itxura ederrekua”
Lea zen begi minbera, baina
Rakel aurpegi politduna eta itxura ederrekoa
(Pitarroso)
-
“Txikitxan, luzero begi minberia euki eban”
txikitan, luzero begi minbera
eduki zuen
(Mal de ojos)
-
(De ojos ribeteados)
-
(Un pajarito)
-
“Begi erria, lenago asko ikusten zan gatxa”.
Begi
erria, lehenago asko ikusten zen gaitza.
(La
tracoma, enfermedad que antes se veía con frecuencia)
-
“Gaurko euzki begixakin, begi-ertzak minberatuta
daukaraz”.
Gaurko
eguzki begiarekin, begi-hertzak minberatuta dauzkat.
(borde del ojo)
-
(Daltoniano)
-
(Admirador, considerador)
-
“Guziak ayen begira daudela uste dute, guzien
begietakoak diralazkuan”.
Guztian
haien begira daudela uste dute, guztien begietakoak direlakoan.
(Simpaticos)
-
(Oftalmia)
-
(Oftalmia)
-
(Presentar, representar)
-
“Baña billatu ondoan, egon bear zuten gizaki gazte
oriek irur urtez beren erregeren begietara bage”.
Baina bilatu ondoan, egon behar
zuten gizaki gazte horiek hiru urtez beraien erregeen begietara begira.
(Presentarse)
-
“Begietara eman zion zein zen handia egin zuen
gaizkia”.
(
Exponer, presentar, hacer ver)
-
“Horrek begietarat ematen du zein gaixto den
mihortaz trufatzea”.
Horrek
begietara ematen du zen gaizto den mihortaz barre egitea.
-
“Norbaiten begietaratzea”.
(Presentarse
ante alguno)
-
“Bazkan ari ziran ardi, moxal, beor eta
abelgorriak soada batez obeki begietaratzeko, larre gaiñeko malkor koxkor
batera igo zen”.
Bazkatzen ari ziren ardi,
moxal, behor eta abelgorriak soada batez hobeki begietaratzeko, larra gaineko
malkor koxkor batera igo zen.
(apercibirse,
considerar)
-
“Deusere ezta egin denik estalian begietaratuko
eztenik”.
Deus
ere ez da egin denik estalian begietaratuko ez denik.
(Aparecer,
mostrarse)
-
“San Antonio Abadearen jazkeran begietaratzen
dute”.
(Representar
-
(Hacer palpable)
-
“Begietan hartu zaituzte”.
Begitan
hartu zaituzte.
(Tener
entre ojos, traer entre ojos, observar con recelo)
-
“Begietan nau”.
(Tener
entre ojos, aborrecer, tener recelo)
-
“Ourak anisko jendea zuen guziz begietan”.
Haiek
anisko jendea zuen guztiz begietan.
-
“Ezta gizona guretarik; gure arak eta gutiago gure
sinestea eztire harenak, gogoko baino begietanago ditu hemengo zerak”.
Ez da gizona gureetakoa; gure
arak eta gutxiago gure sinestea ez dira harenak gogoko baino begietanago ditu
hemengo zerak.
-
“Jaunak begietsi zuen Sara agindu izan zuen
bezala”.
(Visitar)
-
“Nahiko baituzue begietsi gizonaren semearen egun
bat, eta ezpaituzue begietsiko”.
Nahiko bituzue begietsi
gizonaren semearen egun bat, eta ez baituzue begietsiko.
(Contemplar,
mirar, admirar, donsiderar).
-
(Cerrar el ojo)
-
(Ojear, echar los ojos)
-
(Bizco)
-
(Bizco)
-
(Bizco)
-
(Bizco)
-
(Bizco)
-
“Ezen larunbata dugu eta nik biharkotzat asko
gauza aitzinetik begieztatu behar ditut”.
(Examinar,
registrar)
-
(Mirar de mal ojo)
-
“Mila haurren artean ez zindezakete bat hatzeman
garbirik (egiptoan) eta hori, zeren norbaitek iragaitean haur heietarik ikhusi
eta erran baleza: <Zer haur ederra> haurra begigaixtoaz joa liteke, eta
galdua.”.
Mila haurren artean ez
zindezakete bat hatzeman garbirik eta hori, zeren norbaitek iragaitean haur
haietatik ikusi eta erran baleza:<Zer haur ederra> haurra begigaixtoaz jo
liteke, eta galdua.
(Aojo)
-
(De mirada torva, que mira de mal ojo)
-
(Miope)
-
(Solapado, taimado)
-
“Begi gaixtokoa”
(envidioso)
-
“Norbeitentzat begigoa zerbait zuenean”.
Norbaitentzat
begigoa zerbait zuenean.
(Odio,
rencorcillo).
-
“Begi gorriak, sorgin begiak!”
-
“Zer diruketa! Begiak xurituak horituak, han zagon
Joanes begi-gorrieri so”. Zer diruketa! Begiak
zurituak horituak, han zegoen Joanes begi-gorrieti so. (Onza de oro)
-
“Martxoan, Andredena-mari lili tikiak, xuri hori
eta gorri:hala hala, <begi-handiak>, <idi-mihiak>, eta
<suge-belharrak>. Martxoan,
Andredena-mari lili txikiak, zuri hori eta gorri hala hala,
<begi-handiak>, <idi-mihiak>, eta <suge-belarrak>.
(cierta
planta)
-
(Ojos grandes)
-
(Verdel del género Scomber colias)
-
(Hueso del ojo)
-
“Begi-hezurra bezain maite izan”.
(Amar
locamente)
-
“Begiidek-heste batez inguratu zuten hogei eta
hamar bat gizon”.
(Un
abrir y cerrar de ojos)
-
(De falsa mirada, persona que no mira de cara a
cara)
-
(Triste)
-
(Catarata de los ojos)
-
(Catarata, nube del ojo)
-
“
( Catarata, nube de ojo)
-
( De falsa mirada)
-
“Ez da au azkena izanen, Jaunak osasuna eta
begi-indarra kentzen ezpadizkit”.
Ez da hau azkena izanen, Jaunak
osasuna eta begi-indarra kentzen ez badizkit.
(Vista, facultad visiva)
BEGI-ISTE-IDIKITZE
BATEAN:
-
(En un abrir y cerrar de ojos)
BEGI-
-
(En un abrir y cerrar de ojos)
BEGI-
-
“Ez dot kantauko gazteen lora zororik bere
begi-itxi-baten dagozalako iragorik”.
Ez dut kantatuko gazteen lore
zororik bere begi-itxi-baten gagoelako iragorik.
-
(Un sueño ligero)
-
“An agertuko dira begirakume lotsagarri, kiñuka
ezain ta zantar, eta beste enparau begi-itxite deabruzko guztiaak”.
Han agertuko dira begirakume
lotsagarri, keinuka ezain eta zantar, eta beste enparau begi-itxite deabruzko
guztiak.
(Guiño)
-
“Begikheinua begikheinuarentzat bihurtuko
duzu”.
Begikeinua
begikeinuarentzat bihurtuko duzu.
(Guiño)
-
(Guiño)
BEGI-ITXUKA:
-
“Au guztija ziatz-ziatz ikusi-biarra ziok, gauza
ziurrera jo bihar baitegu ez begi-itxuka”.
Hau guztia zehatz-zehatz ikusi
beharra zagok, gauza ziurrera jo behar baitugu ez begi-itxuka.
(A ciegas)
-
“Begiko dau”.
Begiko du. (Le tiene simpatía)
BEGI-KAKA:
-
(Legaña)
-
“Gerta ditake, arratsean burua mintsu izatea, ez
jakinean lausu zirelakotz, edo begi-kamuts, edo bixta-luze”.
Gerta daiteke, arratsean burua
mintsu izatea, ez jakinean lausu zirelako, edo begi-kamuts, edo bista-luze.
(Miope)
-
(Córnea)
-
(Nube del ojo)
-
(Miope)
-
“Ernetzen ikus dedanean (azia) begi-kimua axaldu
duan bezain laixter, eguzki pixka bat eman diot”. Ernetzen ikusi dudanean (hazia) begi-kimua
azaldu zen bezain laster, eguzki piska bat eman diot. (Brote)
-
(De ojos ribeteados)
-
“Itxura begikoa”.
(Agradable a la vista, placentero)
-
“Xeheki ikustatzekoa litake halaber kapera guzia,
hain delakotz begikoa eta aberatza”.
Xeheki ikustatzekoa liteke halaber kapera guztia, hain delako begikoa
eta aberatsa.
-
“Txertatu ta gero erne, altzumatu ta landare
biurtzen dan begia dalako, begikoa esango diogu guk txertu-mota oni”. Txertatu eta gero erne, altzumatu eta landare
bihurtzen den begia delako, begikoa esango diogu guk txertu mota honi. (Cierta forma de injerto)
-
“Jesus aurkhitzen zen beraz besta batean zeinaren
begiko bakharra eta akhabantza bera baitzen”.
Jesus aurkitzen zen beraz besta batean zeinaren begiko bakarra eta
akabantza bera baitzen. (Objeto,
objetivo)
-
“Askoren begiko mutilla”. Askoren begiko mutila. (simpático)
-
“Begiko zikiña baiño gehiago eztu ikusi
nahi”. Begiko zikina baino ez du ikusi
nahi. (Le es antipático)
-
(Suciedad del ojo)
-
“Begikomina kentzeko, bortako giltza bederatzi
aldiz begian igaraiten ditu”. (Oftalmia)
-
“Delako Matxin au edozertan gizon bakana zen bere
jokabidean, antzan, jendearengan erne-erazten zun begikotasunean edo ezin
ikusian”
Delako Matxin hau edozertan
gizon bakana zen bere jokabidean, antzan, jendearengan ernearazten zuen
begikotasunean edo ezin ikusian.
(Simpatia)
-
“Lur ondoan,
bean, egiten da begiko-txertua, erderaz deitzen diote ´de escudete`, begiarekin
batean ebakitzean kentzen dan zur-puxkaren itxura edo antzagatik”.
Lur ondoan, behean, egiten da
begiko-txertua, erderaz deitzen diote ´de escudete`, begiarekin batean
ebakitzean kentzen den zur-puxkaren itxura edo antzagatik.
(Injerto de escudete)
-
“ Begira eztituteko beste zugatzen baten begia
adar baten azalpean azala kurutzetara edegita, sartu bear izaten da”
Begira eztitzeko, beste
zuhaitzen baten begia adar baten azalpean azala gurutzetara edegita, sartu
behar izaten da.
(Injerto de escudete)
“Konkor, epo, begi-lauso
zaragardun, negaltsu edo iren bada
(Miope)
-
( De ojos salientes)
-
“Bitxi dena duzu eta laket eztena: zoin axola
gutirekin, hasperen bat ez begilhundura bat gabe dautzuten erraiten
Euskualdunaren izena merezi ez luketen batzuek, eskuararenak, ez duela luzamen
laburrik barne.”
(Mirada triste)
-
(Que tiene el ojo seco)
-
(Aster)
-
“Beilari hoik begiluze izanez dabiltza ardura eta
zerbait berririk ikusi bearrez”
begilari horiek begiluze izanez
dabiltza ardura eta zerbait berririk ikusi beharrez
(Curioso)
-
(Se dide de aquél que habiendo llenado el
-
(Envidioso)
-
(Curioseando)
BEGILUZETXU
-
(Curioso)
-
“Baiña, begimintza itxaso zaharraren ispillu
zaionari, alakoxeari, oraiñaldiko nahasmena ikuskizun negar garri zaio”
Baina, begimintza itsaso
zaharraren ispilu zaionari, alakoxeari, orainaldiko nahasmena ikuskizun
negargarri zaio
(Retina)
-
“Zuberotarra, begi-nabarra”
(Indescifrable, disimulado)
-
(A ojo)
-
“Betseinak edo begininiak anditu egiten dira”
(Niña, pupila)
-
“Arantzazu`ko eskualdea, Aizkorri`ren biotz-muña,
lau probintzien beginini gaur, erroitz zakarrena antziña”
Arantzazuko eskualdea,
Aizkorriren bihotz-muina, lau probintziren beininia gaur, erroitz zakarrena
aintzina
(Persona o cosa del mayor
cariño)
-
“Minbizia erkinen al zain txintxurri-begi-ninian!”
minbizia aterako al zain
zintzur begi-ninian
(El medio, el mismo centro de
una cosa)
-
(Persona de ojos habitualmente entornados)
-
(Formarse ilusion)
-
(Ilusión)
-
(Mirada feroz)
-
“`Lotsikk ez aldek? Ire lengusua i baño txikiagoa
izan arren i baiño aurrerago zeok’`Aita: ez al dakizu ordean begi-okerra
dala?’”
`Lotsik ez al duk? Hire
lehengusua hi baino txikiagoa izan arren hi baino aurrerago zegok’ `Aita: ez al
dakizu ordean begi-okerra dela?’
(Bizco)
-
“Begi ona daust orrek niri”
Begi ona dit horrek niri
(Cariño)
-
“Bi lagun asarratu ziran beiñ sagardotegiyan, eta
izugarrizko begiondoko ederra eman ziyon batek besteari”
Bi lagun hasarretu ziren behin
sagardotegian, eta izugarrizko begiondoko ederra eman zion batak besteari
(Puñetazo)
-
“Jainkoak begi-onez behatu dioela haren
aphaltasunari”
Jainkoak begionez behatu diola
haren apaltasunari
(Con buenos ojos)
-
“Goresmenak ere Vincent jandarmeari, horren
begipean eginak baitira entsegu guztiak”
(Amparo, defensa)
-
(Ojera)
-
(Ojeroso)
-
(Ojeroso)
-
BEGIPEKO
-
“Dinamarkarren janari begipekoa eman ziguten:
gozogarriz ta kanelaz ereindako arroz-aia bero ta gañera guriña”
(Favorito)
-
(Parpados)
-
“Ain zan albiste ori jakingurearen esnagarria eze,
entzun ebenetik eta begirea amaitu arteraño, bera izan zan atako jardungei
bakarra”
hain zen albiste hori
jakingurearen esnagarria, eze, entzun zuenetik eta begirea amaitu arteraino,
bera izan zen ateratako jardungai bakarra
(Tertulia)
-
“Begira zaitez gizonetarik”
(Cuidar, atender)
-
“Zure begira”
(Esperando)
-
“Zoin gure begiran baituku aldirian...”
Zein gure begiran baitugu
aldamenean...
(Custodia)
-
(Al ojo)
-
(Atención)
-
(Ojeada, mirada)
-
(Guardia, Vigilancia)
-
(Ojeda)
-
(Mirando de hito en hito)
-
(Punto de mira)
-
“Zure begira nago”
(Esperar)
-
“ Begiragailu batzuez behar izan zuten inguratu”
(Barrera, defensa)
-
“Urre eta zillarrezko txarroak, arri
begiragarriak”
(Digno de verse)
-
(Cuidadosamente, prudentemente)
-
“Zu izan zare, Etzauz, mendi Pirinioetan, Alduieko
hegaletan, bethiere zentinella eta begiraille
Zu izan zara, Etzauz, mendi
Pirinioetan, Alduieko hegaletan, betiere zentinela eta begiraille
(Guardian)
-
(Guardian)
-
(Guardian)
-
(Guardian)
-
(Guardian)
-
(Espejo)
-
“Oyen arinkerietan begirakizun eta ikaskizun ere
asko dago”
Horien arinkerietan begirakizun
eta ikaskizun ere asko dago
(Advertencia, consejo)
-
(Avaro, tacaño)
-
(Curioso)
-
(Prudente)
-
(Colmillo)
-
(Preservación)
-
(Centinela)
-
“Birjina saintia Jinkoaren Ama, ene Ainguru
begiraria,...”
(Centinela)
-
“Baina neguan eta udaberrian euren begiramen edo
arreta arduratsuagoa izaten da
(Miramiento,
cuidado)
-
(Miramiento)
-
(En consideración)
-
“Zure begiran harturik”
(Tomando en
vuestra protección)
-
(Administración)
-
(Sujeto, dependiente, inferior)
-
“Jinkoak haur ezarri du eliza guzien ama eta
egiaren begirari handiena izateko”
Jainkoak hau ezarri du eliza
guztien ama eta egiaren begirari handiena izateko
(Defensor)
-
(Paga del guardador)
-
“Itz gutxidun laguna, beretzako zurra eta
begiratia...”
(Respetuoso)
-
(Continente<persona>)
-
(Continencia)
-
“Begiratorkiak zabal eta lekutsu, gelak izango
bailiran”
(Mirador)
-
“Birjina guziz begiratua”
(Prudente)
-
“` Eperra baño zurrago’ esaten abe batzuk,
gizakume arretatsu ta begiratua gatik”
`Eperra baino zuhurrago’ esaten
dute batzuk, gizakume arretatsu eta begiratuagatik
(Cuidadoso, atento)
-
“Begiratu jat”
Begiratu zait
(Figuarse)
-
“Ederki begiratzen da hori bere lanetan”
(Conservarse, conducirse)
-
“Erregearen edo bertzeren kontra jaikizetik
begiratzeko”
Erregearen edo besteen kontra
jaikitzetik begiratzeko
(Evitar)
-
“Emazte begiratua artu ebana, eta bai biar be,
irabazi laburrekua zalako senarra”
Emazte begiratua hartu zuena,
eta baita behar ere, irabazi laburrekoa zelako senarra
(Económico, discreto)
-
“Ez dugu deus eskasik. Bada gizenkia eta arrain
begiratuzkoa baratzekariekin”
(En conserva, curado)
-
(Ten cuidado con caer)
-
(¡Cuidado, tú!)
-
(¡Quitate de delante de la luz!)
BEGIRAUZUE
-
(¡Cuidado, vosotros!)
-
“Euren esanak egin gura ezinik ibili bazatxakez,
edo atzera erantzuten edo erremuskadak, burrunfadak, abrigu txarrak, begiraunak
edo adikunak egiten”
(Mirada de desprecio)
MIRADA:
-
(Ojeada,
mirada)
-
(Guardia,
Vigilancia)
-
Begirada: (Ojeada)
(Mirada)
-
“Lapurrak
berealaxe ezagutzen dira, begirazunian, ibilleran...”
Lapurrak berehalaxe ezagutzen dira,
begirazunean, ibileran...
-
“Gaur be
otsoa urkitu dot eta egun on esan daust, baña, begirakun bat okerragoa eukan
okerragoa!”
Gaur ere otsoa aurkitu dut eta egunon esan dit,
baina, begirakun dat okerragoa zeukan okerragoa!
(Mirada)
-
(Miramiento,
respeto)
-
Begirakuna: (Mirada)
-
Begirakune: (Mirada)
-
Begirasun: (Mirada)
(Vistazo)
(Ojeada)
(Mirada)
-
“Anpurutsuak,
berriz zure begitaldiz beera amiltzen dituzu”.
(Mirada)
-
“Ze begitea
gaizto du gizon korrek”
Ze begirada gaizto du gizon horrek
(Mirada)
(Ojeada, vistazo)
-
“Gero
lurretik jaikita, bekoki zimurra ta bizar zuiya darakus begitzuna ospela
betillunpean daukala”. (J.Elizondo)
Gero lurretik jaikita, bekoki zimurra eta bizar
zuria darakus begirada ospela betilunpean daukala.
(Mirada)
BEGIZKUN (Bera)
(Mirada)
-
“Berdin esan
genezake, beste mutil gaztea leiotik zugaitz bakarrari begira ta begira baldin
badago; ta batean, begiztaldi zorrotzez edo, zugaitzaren ederra adimenez atsi
eta erdimiñez itz soil eta bakar bateko liburua azaltzen badigu”.
Berdin esan genezake, beste mutil gaztea leihotik
zuhaitz bakarrari begira eta begira baldin badago; eta batean, begiztaldi
zorrotzez edo, zuhaitzaren ederra adimenez atsi eta erdimiñez hitz soil eta
bakar bateko liburua azaltzen badigu”.
(Mirada)
-
“Etzitezila
behinere goan oherat, abereei begiukhaldi bat eman gabe”. (Duvoisin).
(Vistazo)
-
(Guiño)
-“Ortze guzian begi
utsez ikusten diranak (izarrak) bost milla inguru dira”.
(A vista de ojos)
-
“Euren esanak
egin gura ezinik ibili bazatxakez, edo atzera erantzuten edo erremuskadak,
burrunfadak, abrigu txarrak, begiraunak edo adikunak egiten”
(Mirada de desprecio)
-
(Mirada
feroz)
-
“Bitxi dena
duzu eta laket eztena: zoin axola gutirekin, hasperen bat ez begilhundura bat
gabe dautzuten erraiten Euskualdunaren izena merezi ez luketen batzuek,
eskuararenak, ez duela luzamen laburrik barne.”
(Mirada
triste)
(De falsa mirada)
-
“Bildu da
jende: berrehun bat emazte eta neskato gazte, bortz ehun gizon begi-xorrotx
baten arabera.
(De mirada penetrante)
BEGI-ZOHARDI (Mirada clara) (s)
CONTEMPLAR,
MIRAR:
-
“Nere haurra,
zerugainetik bethiereko zorionaren gosea emana zaitzularik, bai eta gorputzeko
bahitegitik atheratzekoa, nere argi itzalik ez hitsaldirik gabekoaren
begiresteko”.
(Contemplar, mirar)
-
“Baten bateri
buruak emon eutson sagarraren ura gordetea ta begitu, or sagardoa”.
(Observar, mirar)
*
“Begiratu” = “Ikusi” antzeko esanahiaz gain, beste esanahi hauek guztiak izan
ditzake:
-
“Birjina
guziz begiratua”
(Prudente)
-
“` Eperra
baño zurrago’ esaten abe batzuk, gizakume arretatsu ta begiratua gatik”
`Eperra baino zuhurrago’ esaten dute batzuk,
gizakume arretatsu eta begiratuagatik
(Cuidadoso, atento)
-
“Begiratu
jat”
Begiratu zait
(Figurarse)
-
“Ederki
begiratzen da hori bere lanetan”
(Conservarse, conducirse)
-
“Erregearen
edo bertzeren kontra jaikizetik begiratzeko”
Erregearen edo besteen kontra jaikitzetik
begiratzeko
(Evitar)
-
“Emazte
begiratua artu ebana, eta bai biar be, irabazi laburrekua zalako senarra”
Emazte begiratua hartu zuena, eta baita behar ere,
irabazi laburrekoa zelako senarra
(Económico, discreto)
“Ez dugu deus eskasik.
Bada gizenkia eta arrain begiratuzkoa baratzekariekin”
(En conserva, curado)
* BEGITARATU (Presentar, ofrecer a la vista).
-
(Ten cuidado
con caer)
-
Begirautzu:(¡Cuidado, tú!)
-
Begirautzu argitik!: (¡Quitate de delante de la luz!)
-
Begirauzue!: (¡Cuidado, vosotros!)
-
“Begiratorkiak
zabal eta lekutsu, gelak izango bailiran”
(Mirador)
-
“Gizon bat
egoan an, aguretxo bat, lurrari oso triste begireka”.
Gizon bat zegoen han, aguretxo bat,
lurrari oso triste begiraka.
(Mirando)
* Hain ohikoak ez diren esanahiak:
-
“Ain zan
albiste ori jakingurearen esnagarria eze, entzun ebenetik eta begirea amaitu
arteraño, bera izan zan atako jardungei bakarra”
Hain zen albiste hori jakinguraren esnagarria
ezen, entzun zuenetik eta begirea amaitu arteraino, bera izan zen ateratako
jardungai bakarra
(Tertulia)
-
“Begira
zaitez gizonetarik”
(Cuidar, atender)
-
“Zure begira”
(Esperando)
-
“Zoin gure
begiran baituku aldirian...”
Zein gure begiran baitugu aldamenean...
(Custodia)
-
(Al ojo)
-
(Atención)
-
(Mirando de
hito en hito)
-
“Zure begiran
harturik”
(Tomando en vuestra protección)
(Esperando)
-
(Administración)
-
(Punto de
mira)
-
“Zure begira
nago”
(Esperar)
-
“ Begiragailu
batzuez behar izan zuten inguratu”
(Barrera, defensa)
-
“Urre eta
zillarrezko txarroak, arri begiragarriak”
(Digno de verse)
-
(Cuidadosamente,
prudentemente)
-
“Zu izan
zare, Etzauz, mendi Pirinioetan, Alduieko hegaletan, bethiere zentinella eta
begiraille
Zu izan zara, Etzauz, mendi Pirinioetan, Alduieko
hegaletan, betiere zentinela eta begiraille
(Guardian)
-
Begirale: (Guardian)
-
Begiratzaile: (Guardian)
-
Begiratzalle: (Guardian)
-
Begirazile: (Guardian)
-
(Centinela)
-
Begirari:
“Birjina saintia Jinkoaren Ama, ene
Ainguru begiraria,...”
(Centinela)
-
(Sujeto,
dependiente, inferior)
-
“Jinkoak haur
ezarri du eliza guzien ama eta egiaren begirari handiena izateko”
Jainkoak hau ezarri du eliza guztien ama eta
egiaren begirari handiena izateko
(Defensor)
-
(Paga del
guardador)
-
(Espejo)
-
“Oyen
arinkerietan begirakizun eta ikaskizun ere asko dago”
Horien arinkerietan begirakizun eta ikaskizun ere
asko dago
(Advertencia, consejo)
-
(Avaro,
tacaño)
-
(Curioso)
-
(Prudente)
(Observar)
-
“Onena jozak
begiz”
Onena jo eza begiz.
(Observar, fijarse)
-
“Begiz jota
daukat”
(Elegir).
(Ojear)
-
“Bitartian
umiak eskaratzeko baztertxu baten batzauta, arrotzari begizka, adi-adi egozan”.
Bitartean umeak eskaratzeko baztertxo batean
batzartuta, arrotzari begizka, adi-adi zeuden.
(Mirando)
-
“Begiztatu
tokian jo dut”.
(Apuntar)
- “Gertakari
txarretan, zuk, laboraria
begizta zazu laster
kapera xuria...?
(Mirar, observar).
-
“Kolon
aurretik gizaldi bat, Kleirak digunez, euskaldunak Terranoba begiztatu omen
zuten”.
(Avistar,
divisar, percibir)
-
“Begiztatuak
zeuzkaten lau zezenetatik irurak atzemanik”. (Iztueta)
(Elegir)
-
“Gure bide
guziak begiztatzen ditu, eta kondatzen ditu gure urhats guziak”
(Examinar).
-
“Bertzeak
berriz hantzen zaizko bere edertasunari eta eduritzen zaie mundu guziaz
begiztatuak direla”
(Codiciar, envidiar)
BEGIZTU (Bera)
(Contemplar, divisar, ojear)
(Que apunta
bien, que examina cuidadosamente)
BEGIXEDA
(Certería, tino, destreza).
-
“Begi zuriak
egiten diozka”
(Mirar con cariño)
-
“Nire
begitako, oraikoa andiago aitzinekoa baino”.
(Apreciación, modo de ver, opinión)
-
“Begitan
hartua nau: uste du nik egin diotela”. (Harriet)
(Traer entre ojos, observar a uno con recelo,
estar enojado con él. Tomarle a uno en ojo, generalmente para mal)
-
“Bekaturik
txikienak begitan artuak daduzka Jesus Onak”
(Encariñarse de alguien)
-
“Bere burua
begitan artu”
(Mortificarse, abnegarse).
SIMPATIA / RESPETO
-
“Delako
Matxin au edozertan gizon bakana zen bere jokabidean, antzan, jendearengan
erne-erazten zun begikotasunean edo ezin ikusian”
Delako Matxin hau edozertan gizon bakana zen bere
jokabidean, antzan, jendearengan ernearazten zuen begikotasunean edo ezin
ikusian.
(Simpatia)
-
“Itz gutxidun
laguna, beretzako zurra eta begiratia...”
(Respetuoso)
-
(Continente<persona>)
-
Begiratiartasun: (Continencia)
-
“Jaungoikoa
bakarrik adoratzera gorputzeko ta animako erreberenzia edo begirun guziaz”.
(Miramiento, respeto)
-
“Goizean
jaikitzean eta jaztean bezela arratsean ere erantzi ta oyeratzean begirun
aundiz ibilliko da”.
(Modestia)
-
“Baina neguan
eta udaberrian euren begiramen edo arreta arduratsuagoa izaten da
(Miramiento, cuidado)
-
Begiratze: (Miramiento)
-
(En
consideración)
-
“Badu gañera
beste aldekoi (circunstancia) begirune ez txikiagokoa”. (Consideración)
-
“Ala noski
zuzenbidetzen zuen Jaungoikoaren begiruneak”.
(Providencia)
-
“Eztio iñori
zor zaion begirunerik ukatzen”.
(Respeto, miramiento)
(Mesura, modestia, gravedad)
(Acogida)
BEGITARTE
BEGIRUNETU
-
“Onen iduria
delakotz begirunetu edo erreberenziatu dezagun”.
(Larramendi)
-
“Izaterik
Done, Artez, Gozo, Bigun da Maitagarriena legez begirunetu”. (D. Agirre).
(Reverenciar)
-
“Jakesen
begirunez” (Gracias a Santiago).
“Oñazpituak gizaraudeak
begirun izan ordean
Arrazoia aurkitutzen zan,
Indar utsaren mendean”.
(Respetar)
“Zor zitzaion
begitarte ta errespetu andiagatik”.
(Respeto)
CARIÑO
-
“Begi ona
daust orrek niri”
Begi ona dit horrek niri
(Cariño)
-
“Jainkoak
begi-onez behatu dioela haren aphaltasunari”
Jainkoak begionez behatu diola haren apaltasunari
(Con buenos ojos)
-
“Hitz batzu
baitira... eskualdun begitartea daukatenak... ez direla den gutienik ere
eskualduna”. (Anxuberro).
(Persona agraciada)
(Agraciado, agradable)
-
“Eztezazula
bada, o ene Salbatzaille begitartetsua, zure merezien balioa galtzera utz”.
(Afable, bondadoso)
-
“Ditxa aundi
au zor zaio izakiak (la naturaleza) Gipuzkoari oparo eman izan ziozkan arrobi
bikain begitangoai”. (Iztueta)
(Magnífico, excelente)
ILUSIÓN
-“Desegiñ
ziran baña alako amesak
Begitanziño arek gaur jataz garratzak”. (F.Arrese)
-
(Ilusión)
-
“Ez da au
begitazino edo bildurtuteko geituz esaten dana”. (Mogel)
-
“Gure begi ta
gorputzeko zentzunak uts egin leijee irudipen edo begitaziñoz”
-
“Benetan edo
begitazioz”
-
“Ekibokazio
edo begitazioarekin---“.
(Ilusión, imaginación)
(Figurarse que existe lo que no existe)
-
“Gizon
begitanziñotsua, bere buruari infarnua batzeko”. (Hombre celoso, para
procurarse un infierno).
(Celoso, desconfiado)
-
(Formarse
illusion, ilusionarse)
-
“Begitanduera
edo irudipena atzetik itsu itsuan jarraitu barik”. (D.Agirre)
(Alucinación)
-
“Lekua egitea
izango da begitantzea zelai zabal andi bat”. (G. Arrue)
(Representarse)
-
“Halako
moldez non mezako sakrifizioa ez baita xoilki Kalbarioko heriotzearen gogorapen
eta begitarapen bat”. (Arbelbide).
(Representación)
A
-
“Esposazak andrea, ez begitartea” (Elissalde)
(Rostro, aspecto)
-
“Begitarte
hainitz egin sitzayon (Jesukristori) etxe hartan”. (Larreguy).
(Agasajo)
-
“Jaingoikoa,
hurbiltzen naiz zure begitartera”.
(Presencia)
-
“Zeren
halatan eta harekin batean ibiliko den leku guztietan, burua gora ekarriko du
(liburutoak), burupe izanen du, eta nehoren guti beldurrik, jendartera bere
begitartea ausartki atherako du”. (Axular).
-
“Mundu guziko
begitartearen gainean”.
(Cara)
-
“Begitartea
egin”. (Gipuzkoa)
(Acogida)
-
“Zor zitzaion
begitarte ta errespetu andiagatik”.
(Respeto)
-“Ziek
laurek behar düzie
juan begithartez beraiegan
Gu aldiz beste kanton batetarik,
Ungüratüren girade gibeliala”.
(De cara).
-
“Ongi makaldu
aiz gizajoori”. Dasaio bere anaiak esku bat gudariaren sorbalda-gañean ipiñi ta
begiz-begi oñetatik bururaño begiratuaz”.
(Frente a frente)
-
“Bi lagun
asarratu ziran beiñ sagardotegiyan, eta izugarrizko begiondoko ederra eman
ziyon batek besteari”
Bi lagun hasarretu ziren behin sagardotegian, eta
izugarrizko begiondoko ederra eman zion batak besteari
(Puñetazo)
-
(Colmillo)
(Legaña)
-
(Pestañas)
-
Begile: ( Pestaña)
-
(De ojos
ribeteados)
-
Begi-laphar: (Cejas)
-
(Ojera)
-
Begipedun: (Ojeroso)
-
Begipetsu: (Ojeroso)
-
“Goresmenak
ere Vincent jandarmeari, horren begipean eginak baitira entsegu guztiak”
(Amparo, defensa)
-
“Dinamarkarren
janari begipekoa eman ziguten: gozogarriz ta kanelaz ereindako arroz-aia bero
ta gañera guriña”
(Favorito)
-
“Baiña,
begimintza itxaso zaharraren ispillu zaionari, alakoxeari, oraiñaldiko
nahasmena ikuskizun negar garri zaio”
Baina, begimintza itsaso zaharraren ispilu
zaionari, alakoxeari, orainaldiko nahasmena ikuskizun negargarri zaio
-
“Mercure”
deitu izarbelean bizitzaleak balinbadira, begiak gureez bertzelakoak dituzte
zer nahi gisaz; alabainan gurea bezalako begisarea ixtante errea litake han dan
berorekin, eta begia bera kixkaldua”.
(Retina del ojo)
-
“Betseinak
edo begininiak anditu egiten dira”
(Niña, pupila)
-
“Arantzazu`ko
eskualdea, Aizkorri`ren biotz-muña, lau probintzien beginini gaur, erroitz
zakarrena antziña”
Arantzazuko eskualdea, Aizkorriren bihotz-muina,
lau probintziren beininia gaur, erroitz zakarrena aintzina
(Persona o cosa del mayor cariño)
-
“Minbizia
erkinen al zain txintxurri-begi-ninian!”
minbizia aterako al zain zintzur begi-ninian
(El medio, el mismo centro de una cosa)
(Punzada en el ojo)
-
“Jira-biran
usaika dabiltzan beleak begisudurrak sarrazkira luzatu oi dituzten antzera”.
(Ojo y pico)
-
(Anteojo,
lente)
-
Begi-orde:
“Ala nola bista laburra duena baliatzen den begiordez edo anteojoz,
billatuz argi, ta begiratuz ongi...”
Hala nola bista labura duena baliatzen den
begi-ordez edo anteojoz, bilatuz argi, eta begiratuz ongi...
(Anteojo)
-
Begi ordethailu: (Anteojo)
-
(Parpados)
-
“Begitxindorrak
zikotzai urteten dautse”. (Azkue)
(Orzuelo)
(Lagrimal)
(Colirio; lloro continuo)
-
“Gaillurrera
igoa dugu Iguzkia, nondik jaurtiko gezia/ Begi-ogeak nork sakon askiak/ gañez
ez dakien aren argiak?”
Gailurrera igoa dugu Eguzkia,nondik jaurtiko
gezia/ Begi-ogeak nork sakon askiak/ gainez ez dakien haren argiak?
(Cuenca del ojo)
-
Begiondo:
“Titarea jostorratzaren begiondoa ainbeste
bider bultzakatu dun jostuna”
Titarea jostorratzaren begiondoa hainbeste bider
bultzatu duen jostuna
(Cuenca del ojo)
-
(Córnea)
-
(Nube del
ojo)
-
“Gaparrak
(sasia, larra) itzala begitsu bera bezala”
(Begi askokoa)
(Miope. Catarata, nube de ojo)
-
“
-
(Oftalmia)
-
“Lea zan begi
minberia, baña Rakel arpegi polittduna eta itxura ederrekua”
Lea zen begi minbera, baina Rakel aurpegi
politduna eta itxura ederrekoa
(Pitarroso)
-
“Txikitxan,
luzero begi minberia euki eban”
txikitan, luzero begi minbera eduki zuen
(Mal de ojos)
-
“`Lotsik ez
aldek? Ire lengusua i baño txikiagoa izan arren i baiño aurrerago zeok’`Aita:
ez al dakizu ordean begi-okerra dala?’”
`Lotsik ez al duk? Hire lehengusua hi baino
txikiagoa izan arren hi baino aurrerago zegok’ `Aita: ez al dakizu ordean
begi-okerra dela?’
(Bizco)
-
“Emazte
ederra duen batek har dezala itsusi bat, begi-zeihar bat, ezkel bat”.
(Bizco)
* BEGIXKEL (Orio)
(Con un ojo
semicerrado)
-
(Persona de
ojos habitualmente entornados)
( Catarata,
nube de ojo)
-
( De falsa
mirada)
“Konkor, epo,
begi-lauso zaragardun, negaltsu edo iren bada”
-
(De ojos
ribeteados)
-
Begi-laphar:
(Cejas)
-
(Tierno de
ojos)
(De ojos pequeños)
-
( De ojos
salientes)
-
(Que tiene el
ojo seco)
ACOGIDA
BEGITARTE / BEGITARTEA EGIN
BEGIRUNE / BEGIUNE
ENVIDIA/ CURIOSIDAD
-
“Beilari hoik
begiluze izanez dabiltza ardura eta zerbait berririk ikusi bearrez”
begilari horiek begiluze izanez dabiltza ardura
eta zerbait berririk ikusi beharrez
(Curioso)
-
(Se dide de
aquél que habiendo llenado el
-
(Envidioso)
-
Begiluzeka: (Curioseando)
-
Begiluzetxu: (Curioso)
-
“Begitxarrak
jota dago ori”.
(Envidia)
BEGIZTATU / BEGIZTU
BEGITAN EDUKI
-
“Gaiztoek
ezin zaduzkate begitan; Ni ordean begitan naukate”. (Orixe)
(Tener entre ojos, aborrecer)
ABORRECER
(Tener entre ojos, aborrecer)
-“Gaiztoek ezin
zaduzkate begitan; Ni ordean begitan naukate”. (Orixe)
(Guardar, tener cuidado)
-“Behar dute
begireman”.
(Hacer custodiar)
-“Begireragin zituen
Jauregiko Prebostaren etxean, kartzela hertsian Josep herstua zen lekuan”.
(Abrir los ojos, entregarse a la alegría)
(A ciegas)
-
“Begitxuan
dabill batera ta bestera makillaka”.
-
“Elizataixan
begitxuan eittia zan gure jolas bat eskolara aurretik” (Jugar a la gallinita
ciega).
- “Eskolarik eza begitxuan
ibilltzia beste da” (Carecer de letras es como andar a ciegas).
-“Begiz argi ikuste
eztun eran dabill ori”. (Ese anda atolondrado, como quien no ve la luz).
-“Begiz ere ezin
ikusi”.
(Fascinar)
(Atender)
(Lavar la cabeza, lavarse la cara).
(Lavado, limpieza)
-“Mithikule-ko meriak
Mendibileko bidia bide berritü kiala aitzina. Nik uste, laster Larrorikoak ere
begithartaldi bat huna ükhenen dian”.
BEGISTA
(Punto de donde brota la patata, alubia, etc.)
Begizta
BEGISTE
(Copo, porción de cáñamo, etc., para hilar)
BEGITA
(Estrobo para ganado) – Gaza
-
“Nire
aldamenean gizon mozkor bat zegon, beltzez jantzita, txapela saieska eta lore
gorri bat begitean zularik”. (J.Etxaide) ------ (Ojal)
-
“Ze begitea gaizto du gizon korrek” ------- (Mirada)
-Abertura del hacha
por donde se mete el mango.
BEGITIN (Legaña)
*Baita ere: Cada una
de las correítas del borde de las albarcas que sirven de presilla a la cuerda o
correa con que se la sujeta.