ITURRIA: Pablo Zamarripa; Manual del vascуfilo, Bilbao, Wilsen editorial, 1987.

EGA: 1- ESAMOLDEAK:

A

─Ahorik eskura joan zitzaigun: bat-batean hil zitzaigun

─Aho betekoak entzun/esan: Edozer esan/entzun, gogorrak bota

─Agerian: begi-bistan

─Agiriko da: ikusiko dugu (zalantzazkoa), Ad.: "Etzi emango dizut"─ "ageriko da"

─Beti dabil aiko-maikoan: (pamplinas)

─Irakasleak esana aintzat/aintzakotzat hartu

─Aitaren egin orduko

─Peru bera ere lurmenduta aitarenka dago: harriduraren harriduraz aitaren egiten

─Aitaren eta semearen hau da mutilaren okerra!

─Edozeinek esango luke aditu baten/begiratu batez ogerleko hau ona dela

─Horiek haize ezkutuan daude: Haizetik babesean ('socaire')

─Peru hordirik dago eta albo-alboka dabil: balantzatan, manda-mandaka

─Albokara jausi da: ('de lado')

─Ahal dela zurearekin egingo dugu

─Hiru joko alde-erreskadan /ahal-erreskadan irabazi dizkit: bata bestearen atzean

─Mariri aldia egin zaio : atakeak (epileptikoak) eman dio

─Hori ere aldiko baten ez zen hain ondo ibili; garai hurbil baten ez zen...

─Handia da gero jazo zaiguna!: Handia da zu Perurekin ibiltzea

─Behingoan handi-handika egingo dugu: ('En seguida lo haremos a grandes rasgos')

─Errotara irinetara ere neuk joan behar izaten dut handi-handirik: beste batek errazago egin ahal duelarik

─Handika/askoka erosita merkeagoa da: ('al por mayor')

─Zer darabilzu handikorik hortikora? ('de la Ceca a la Meca')

─Gizontasuna ez datza handi-txikarrean: neurrian

─Hau beti hango gezurretik horko gezurrera: gezurrari ez dio erortzen uzten, beti gezurretan

─Lodi ez baina ante onean bazaude: ('buena presencia') itxuroso.

─Manu albo-alboka ibili zen, baina zu ere antz-antzean, antzeratsu.

─Hasi ziren borrokan eta han ziren hangoak ('allí fue Troya')

─Aho batez

─Aho bete hagin(ekin) ─mugagabean─ utzi gaituzte

─Horri atsoa aho betean esan dakioke.

─Aho bete hezur geratu ('a la luna de Valencia')

─Aho bete betean esan, aitortu

─Ahopean, ahopeka, isilka-isilka, ostu-ostuka

─Horiek ere apapuan bizi dira, ozta-ozta, estu, diruari asko begiraturik

─Aratinik: ahozkora

─Haren baten dabiltza lehiakideak

─Arinari eman: korrika hasi

─Arnas bakoitzean, arnasestuka baino larriago.

─Zure arrebari herri osoak aurpegia harturik dio argal dagoena, kontu harturik

─Har iezaiozu aurpegia alkate jaunari, berarekin hitz egin, elkar ikusi

─Aurpegi ona egin dit, ondo hartu nau, pozarren

─Artaburuak urkultzera, antzarrak ferratzera, pikutara

─Nik ez nezake hori irakur hartu utzian izan ezean, tarteka-marteka.

─Zer da gazte jendea astegun buru zurian tabernan dagoena bada, ('en simple día de labor')

─Hori honezkero hartan izango da, ('en agua de borrajas')

─Hartan izan liteke, berdin izan liteke, ez litzateke ezertan aldatuko.

─Hara Patxi, hartan horretan gautuko digu, ('en estas y en otras')

─Zuri atzekorik aurrekora doakizu goiza, lanak egin barik

─Erloju hau atzera/aurrera dabil/dago (atzeratuta? dago)

─Oratu dit atzerik hara eta bota nau lurrera

─Peru eta Txandres egunokin atzez-atze daude. (Betiko adiskidantza barik)

─Gauza guztiak datozkizu aukera-aukeran ('a pedir de boca')

─Atzeraka barik aurreraka ez zinateke bada arinago helduko?

─Ez dut ezer ostuko aurrerantzean/areenetan

─Hau aurrerantzerako ere ona izango da

─Horrelako gauzak aurretiaz/aurretizik esan behar dira.

─Nire etxea eta horrena aurrez aurre daude (karan kara)

─Azal dabil Joane mozkortia dela (gauza jakina da, agerikoa) "azal eta zabal" ('público y notorio')

─Atzekoz aurrera, azpikoz gainera, iruntzetara...

─Oraingoan azpitik irten dira (gaindituak, galdu egin dute)

B

─Bagara? Ba ote gara? Ba al gara?: prest al gaude ─Bai ondo ere!

─Niri ere emango didazu ez da? ─Bai horretan! (noski)

─Halako hiru egingo nituzkeen nik. Baita eta! (esanaren baieztapena)

─Ogerleko bat emango ei didazu ─Baita zera ere! / Bai, zera! / Bai, zeretik!

─Gura duzunean bakarrean egingo dugu berba ('a solas')

─Hori bakean uzteko da hobea (ez zirikatzeko pertsona, 'malas pulgas')

─Durangon eta albo herrietan bala-bala dabil horko batzarrean jazo zena; ahotik ahora.

─baneritzon; banengoen ni, horretan nengoen, hori gertatuko zelakoan...

─Gaur bat ere direnak hara doaz (zerbait direnak, garrantziren bat dutenak)

─Nik berdinean hara gura dut (aukeran izanez gero)

─Hara gero! barregarri erabil zaitzake horrek! ('a mal traer')

─Berriren berri egin beharko dugu; berriro hasieratik egin beharko

─Janzki hau berritan polita zen (berria zenean)

─Gizon hori barru handikoa/gutxikoa da ('de mucha trastienda, muy reservado')

─Ume hau barru txarrekoa da (urdai gaixotia edota umore txarrekoa)

─Nik hori batabatean ikusi dut (nonbait)

─Bat batera heldu ginen biok; era batera, aldi berean.

─Hainbat gari izan da aurten batean bestean; bazterretan, auzoan.

─Egun osoan ibili gara batera bestera / batetik bestetik; harantz eta honantz.

─Atzo, hori eta biok bateratsu heldu ginen.

─Bularra ere espataz batetik bestera igaro zioten

─Horrek egunean bost mila erreal irabazten ditu batez beste.

─Lagun asko daukazue?─ Etorri dira batzuk-batzuk.

─Zuen mutilak gureari begi handia dio ('caer bien')

─Ume denek egiten diote begi argia gozoari.

─Bart, gau osoan, ez dut begirik batu

─Badabil hori ezerrereztarako begiak bota beharrean. ('dejarse la piel')

─Zamudioko erromeriara joango zen hori, begia legez ('ziurrenez, ikusi izan banu bezala)

─Bada nik hori begi bete betean ikusten dut ('argi eta garbi')

─Zer diozu? ni ez naiz inoiz antzokira joan begien egarri; erakustearren

─Gizakia begien itxi-ireki batean hil liteke.

─Horrek begi onez ikusten du hau, ondo deritzo

─Aita pozik dago semeari begira/Aita pozik dago bere semearen begira (so/itxaroten)

─Horiek begiratutxoan bizi direnez aurreratuko zuten dirua

─Gizon gizajoa begitan hartu dute, begi txarrez.

─Nik ez nezake hemendik Sondikako eliza begi hutsez ikus

─Begiz begi elkarri aditu genion; begira-begira egon, adi-adi.

─Gaurko zereginak behin banan egingo ditugu; txandaka

─Esan nizun behin baino gehiagotan harekin ez ibiltzeko.

─Hori behin (baten) mozkortuta ikusi genuen

─Etxola hori behin-behinean egin dugu

─Bai, bai, behingoan /behingo-behingoan ekarriko dizut (segituan)

─Hau behingo baten egiten da (berehala)/ behingo baten hil zintezke.

─Manu behinik behin (behintzat) etorri da.

─Gaur medikuek belarriak bero izan dituzte; txarto esan da eurongatik.

─Hori esan nionean belarriak makal-makal/apal-apal eginda etxera joan zen; buru makur.

─Gizonak benetara egon behar du horrelako eguraldiaz itsasoratzeko; iritzian sendo, zeharo sinetsita.

─Hori ez du berak beretara egin; inongo laguntza barik, berenez. (neuk neuretara... 'motu propio')

─Eurak ere berandu baten etorri dira; ezordutan, goizeko izarretan.

─Hamarretan beranduen dela. ('a más tardar')

─Horren mihia! berba batetik bestera manuri lapurra deitu dio.

─Horrek berban-berban botatzen du biraoa.

─Berbak dakar berba ('y hablando de eso...')

─Ez dago hain txarto bere berean dagoena; zor barik.

─berebizikoa da mutil hori horretarako; ('a propósito')

─Bilbora bere(n) bererik joan da

─Miesa hau ona da bere duinean; ('en su género')

─Peruk solo honi beti aditu dio beretzat. (berea balitz bezala hartu)

─Laguna bertan behera utzita zatoz ala?

─Pilota hori besagain jo ('a volea') =/= besape, besa-zehar.

─Ahizpatxo biak besoz beso ibiltzen dira; helduta.

─Erdu beste behin ere.

─Manuk, bestela baitakoan etorririk, eskupekoa eman zidan. ('disimuluaz')

─Bestelako zera da hori, erakutsi didazuna! ('vaya una cosa')

─Bestera, kontrara.

─Hori besterik da, hori oso gauza bestelakoa da.

─Eta kartzela eroan gura ninduen beste zer barik.

─Gizon honek betaz dagoenean barre asko eragiten digu.

─Berandu ibili naiz baina eskola sartu orduko heldu naiz, bete betean koixu dut eskola.

─Itzaleko gezurrak esan dizkio Manuk Peruri eta Peruk bete betean sinistu.

─Manifestazioan jendea bideak betean dator, bide osoa hartzen duela.

─Ardura barik esan nezake baietz, bide onetik dakit eta.

─Peru bularretik ei dago, tisiak jota. Aita ere bularretik joan zitzaion.

─Horrek burua aterako du, zintzoa da eta.

─Ama gureari trenean ibiltzeko ezin esan dakioke, burua joaten zaiola/buruko arina datorkiola/mareazioa duela dio eta.

─Horrek buruari utzi dio oso, abandonatu egin da.

─Horretarako burua urratu? Tripak jan.

─Buruaz bat egin zuen horrek ni itolarritik ateratzearren.

─Horiek lapur tzarrok buruko ogerlekoa kendu digute, bakoitzeko.

─Neuk ipini diot burutan liburu bat idatzi behar lukeela, neuk eman diot ideia.

─Ez dago Manuri horren hori burutara emango dionik, horretaz konbentzituko duenik.

─Burutik behatzera begiratu zion, goitik behera.

─Honek egunkaria burutik burura irakurtzen du.

─Ene! buruz aurrera jausi da.

─Botikatik buruz buru daukazu estankoa, karean-kara, aurrez aurre.

─Horri dagoak ondo jagoten zaizkio etxean, ondo egiten zaio, ondo hartu.

─Damu gaitzez, tamalez.

─Manuri ez zitzaion hau eder egiten, ez zeritzon bat ere ondo.

─Hauxe da Jainkoak zor didan egia, bene-benetan, egi-egiatan.

─Zenbat diru daukazu? Hogei ogerleko egin eginak, doi doi, justu.

─Esan du esan litzakeenak: eginak egin. 'Lo hecho hecho está'

─Emakume hori egiteko dago, haurdun dago.

─Erdu bihar eguerdi beranduan.

─Behin baino gehiagotan esnatu behar izan dugu eguna barik, goizaldean.

─Egun handiz etorri ziren guregana, iluntzerako luze oraindik.

─Londonen ni egundo behin baino ez naiz egon. (behin)

─Egundo behin eutsiko diogu gureari, beti ere.

─Gure etxea eguzki begitan dagoenez argitsua da.

─Hemen, herri, ekin ahalean egiten dugu lan.

─Horrexek bai sartu dizkiola epelak/ederrak.

─Horiek, eurok ipurdia zabalik egongo badira ere, inori emango diote zeregin galanta.

─Juan bart ipurdirainoko mozkorraz itzuli zen etxera.