“Mozorrotzea” eta “ikusezintasuna” terminoak pertsona
baten benetako izaera ikustea eragozten duten prozesuak dira. Nahiz eta hitz
biak testuinguru batzuetan erlazionatuta egon, oso esangura diferenteak
dituzte. Mozorrotzea norberaren benetako izaera eta motiboak ezkutatzea da.
Nork bere buruari egiten dion gauza da, eta ikuslea, berriz, guztiz inozentea
da. Ikusezintasuna, aldiz, besteen benetako izaera ikusteko ezintasuna da. Nork
besteei egiten dien gauza da, eta ikuslea da ezin horren erantzule bakarra.
Othello obran mozorrotzearen adibidea dugu. Iago
zitala pertsonarik zintzoena dela uste dute
beste pertsonaia guztiek, Iago-k bere benetako izaera on itxuraren pean
ezkutatzen baitu etengabe. Besteek ezin dute haren benetako izaera ikusi, baina
horren errua Iago-k du, berak gordetzen dituelako bere egiazko motibo eta
ezaugarriak. Jende gehienarentzat ikustea sinestea da, eta beraz, ikusleek
aurrean jartzen zaiena baino ezin dute ebaluatu. Mozorrotzea, hala ere, ez da
beti helburu moralki gaiztoekin erabiltzen. Izan ere, mozorroa janztean besteek
ikusi nahi duten itxura ematen dugunez, horrek balio ahal digu geure burua
babesteko eta laguntza behar duten beste pertsona batzuei laguntzeko.
Esaterako, gizarteak ukatutako eskubideak lortzeko zeharbidea izan daiteke. Passing izeneko nobelan, jatorriz arraza beltzekoa
den baina azal oso argia duen pertsona batek zuritzat agertzen du bere burua
gizartean, hartara beltzek pairatzen duten bereizkeriatik libratu eta zurien
pribilejioak eskuratzeko. Jende aurrean heterosexual gisa agertzen diren
pertsona homosexualak beste adibide bat dira: zapalkuntzatik eta gorrototik
libratzeko, heterosexualitatearen mozorroa janzten
dute.
Ikusezintasuna, esan bezala, besteak diren bezalakoak
ikusteari uko egitea da. Kasu honetan ikusiak diren pertsonek ez dute
kontrolatzen zelan ikusten dituzten besteek. Ikusleak aurrean dauka bestearen
benetako izaera, baina ez du ikusi nahi, hor egongo ez balitz bezala jokatzen
du. Gizartean gutxietsiak diren taldeek ikusezintasuna pairatzen dute etengabe:
euren lorpenak, euren emaitzak eta alderdi positiboak ez dira ia inoiz iristen
hedabideetara edo erabakiguneetara, euren izenak ez dira agertzen Historiaren
orrietan. Esaterako, Madame Roland
eta Olympe de Gouges aktibista soziopolitiko izugarri inportanteak izan ziren
Frantses Iraultzan, baina Historiako klaseetan ez da euren izen eta ekintzen
berri ematen. Zergatik? Emakumeak zirelako. Ellison
nobelagileak ezin hobeto deskribatu zituen ikusezintasunaren gaitzak Invisible Man nobelan, erakustean zelan
ahaleginak ahalegin eta merituak meritu, pertsona beltzen lorpenek boterearen
jabe diren zurien indiferentzia eta aurreiritzien
hormaren kontra jotzen duten. Izan ere, aurreiritziak ikusezintasunaren makina
mugiarazten duten erregaia dira. “White Privilege” izeneko
entseguan, Peggy McIntosh-ek
argudiatzen du pertsona beltz baten akatsak juzkatzean, zuriek arrazari
leporatzen dizkiotela akatsak, eta ez pertsona konkretu horren izaerari. Aldiz,
zuriak ez dira euren azalaren kolorearen arabera epaitzen. McIntosh-ek
dioen moduan: “[zuria naizenez] biraoak bota ditzaket, bigarren eskuko arropak
eraman eta utzia izan gutunak erantzuteko, baina inork ez die jokabide horiek
leporatzen nire arrazaren inmoralitate, pobrezia edo
analfabetismoari”. Esan liteke ikusezintasun hau begien aurrean eramaten diren
betaurreko antzeko batzuek sortzen dutela, “aurreiritzien betaurrekoek” alegia.
Pentsa, bestela, zergatik euskal kantariak ez diren ia inoiz azaltzen Espainia
edo Frantziako telebista eta irrati kateetan, nahiz eta hedabide horietan
gaztelania edo frantsesa ez diren beste hizkuntza batzuek sarrera izan, eta
euskal produktuek kalitatearen aldetik ezer inbidiatzekorik ez izan pantailan
eta uhinetan ateratzen diren beste hainbat produkturi.