(1688)
1.
Altiuezea zeugaiti,
zenbat
calte munduari!
leen da
guero etorri;
ytaun
bequio espabere
egun
Guipuzcoari,
esango
dau zerren baqui.
2.
Zeruti gaitean assi,
Luzbelegan
zan ecussi,
azartu
zan essatera
«yzango
naç goiti».
Barriz
Guipuzcoari
enzun
deusagu sarri
gareala
beiti.
3.
Aitac
nola Ycarori
Aranburu
onei
conseju
ei eusten emon
«es
ygon altuegui».
Obedecidu
ezagaiti
alango
gurasoari,
agaiti
dira jaussi.
4.
Contu
onetan pensacen nago
dala
culpante Marruco
caue de
pala etorri jat
versoan
azartuteco;
nola baqui Marrucoc jaiten
soñua chito dulcero,
zenduzan echizaduco.
5.
Imposible
da bestela
ain laster mosquetera,
noisbait Moretec dinoan legues
egon zara azera.
Cec ecarri çaitu orain
decretoa eguitera,
bay Vizcaya yltera?
6.
Gauza
au ne[u]re yrichian
fundaetan
da inbidian
zerren
garean ezagunac
gu
erreinu gustian
preuilegiaduac
gara
Gastela
zar da barrian,
ez
Guipuzcoaco errian.
7.
Valladilico
salea
Guipuzcoar[ra]i
berea
chinchurrac
sarri gorde deuste
honrrea
eta vizicea
ezaguzen
espadaue
alango
mesedea
asse
vay vanidadea.
8.
Ydiacaizco
semea,
Ynsaustico
ja[u]bea,
zeure
pausoac estitues
estimadu
sobrea:
insaurrac
dacusela
tratamentu
deunguea
emon oy dau frutea.
9.
Orra
gure pagua
gal
di[di]la mairua
Cain
nolan quendutera
dator
guri burua
yzango
esta ne[u]re ustean
ain
golpe segurua
espada
amenazua.
10.
Uste al
dosu Viscayan
ain
gente biguna dala
nola
zeuen alardeen
vildurrac
dagoezala;
con
todo mosugorac dira
guiçonac emen bere,
espadosu
bere uste.
11.
Siquiera
D[oln Lope,
zuec
espadaquizu bere,
disparactan
daquiana da
arcabuz
ta mosquete;
besteoc
ezer estaquigula
Guipuzcoan
ei dinoe,
zuenzat ori bere obe.
12.
Jaunaren
prouidencia,
nola
bada andia,
cabu
faltas esta ychico
Viscayco
erria;
artuteco
capaz gara
gu onen
industria,
guei[a]go
ez Prouincia.
13.
Ez eban
nay çeruac
gura
euquean pobluac
zuecaz
campañara urten
da
prouadu escuac;
gure
buruan ausiteco
ecarri
ei zenduz goruac,
alan
dino foruac.
14.
Goruac
zuec obeto
beste
armaric baino,
goruac
beti yzango dira
balaac
ta gezi uaño.
Ercules
baño obe dogu
geure
parteti Bulcano
goruetan
a badago.
15.
Onetaraco
mea
da
gauza importantea,
agaz
baicin ezin ley
goru[u]aco
armea.
Estimaduaz
ez admiradu
gueure
alango prendea,
bedeinca
erri geurea!
19.
Zuen
coronel Ysassi
ei da
soldadu andi,
con
todo eztau oraindio
Bilbaon oñic ifini.
Obe dau
egoitea
bere
erri aldeti
egun,
biar didin vizi.
20.
Ventaja
romanoay
deroesu
Ysassi,
guztiac
bildur jatezanac
bildur
jacuzan guri.
Gauza
andi bat lograzea
intentazen
dauena
conta
dila azañea.
21.
Tolosa
aldeco mendia,
zeure
aguin orria,
enzutea
dot izan zala
guiza
eralla andia;
romanoac
logradu eban
intentoaren
erdia,
beretutea
Prouincia.
19.
Viscayari
esquerra
ygaro
ezan aurrera,
ocasinoe
gustietan
yzan da
suen broqueta,
aurreronoçean
bearco dozu
Viscayaren
defensa,
ezpa
juan Errochela.
20.
«Poloniaco
erregue»
guizon
oney dereste
nola
sucedidu yaquez
Turcoagaz
ainbeste.
Bere
moduan Vizcaya
bigunago
esta bapere,
espa
ecusico daue.
21.
Betor
ara Arrataue,
ei da
chito valiente;
guztiac ez arren baçuc
bira agaz ombre a ombre.
Milla guizon guichi badira
pigmeoac baguina bere
Bilbaon. Ala[n] ey dinoe.
22.
Apasto badau babea
zuen alde eguin day
dozun anae maitea
beretuteco usteagaz;
armac ta diuis[e]a
aruola-ese parea.
23.
Orduña aldeco acha
bego yregui baga,
zuoc ere bazaozque or
gure mearic baga;
Arabac ecarrico dau
Guipuzcoa onestera,
lagun esteyo guerrara.
24.
Ze dasadan bestela
araco Beltran: «Cortera,
-zuc esan ei senduen-
Vizcayagaz pleit[e]a»
podoreac artu eta
juaterren cortera.
Ce ebilgura errena!
25.
Francesac Ondarriuia
beti oy dauca cuticia.
A! Aztu yaçu, Guipuzcoa,
Domingo de Eguia;
goruncean bidaldu yaçun
soldadusco elia,
cabu Echaburu andia.
26.
Orduan
ere Araua
Moretec
dinoan nola
etorteco
ezan yzan
francesaren
vistara;
joango
gara norabuena
zuenzat
garitara
baya es
armadara.
27.
Orain badozu mea,
Oropesari
mesedea.
Emon
deusu sinistea,
-Andicanoren
berbea-
francesaii
ze zatoçan
yditera
atea.
Oy ze
marauilea!
28.
O çe
estratajamea
eroateco
mea!
Gaizqui
permitido yzan da
es
bazuc desterretea
eta
Orana lanza banagaz
laurac
bidaldutea;
ezan
gaiztoa lauea!
29.
Vizcayagaz
Motricu,
noc
euquean sinistu
frances
oncia euqueala
belaetaric
billostu!
Marquinaco
erreguearen
leen
diite beartu
ce ez
ango tratuaren gu.
30.
Calebarrengo
jaubea,
baita
estudiantea,
nun
daucazu Durangoren
goarnici[n]o
escarguea,
Padre
Pedro Geronimoren
barraco
chocolatea?
oy ze
jentilonbrea!
31.
Cec[e]ilgo erurra
ezan eldu Ermura.
Eguno inoc enzun estau
onelango frescurea.
Guztiz oba leuque Heibarrec
burdiña sein da erurra,
baita capa euna negura.
32.
Al fin placentinoa,
Lequeitioco astoa,
zegaiti deusazu eguin
ain pasaje gueistoa?
Ez eroan ac gañean
Balan profeta falsua
espa lebaz frescoa.
33.
Ez da ona Bergara,
su obea ezara
geure errico guizonay
ydeteco oyala;
agaiti derichu zuri
«ceiñatu ta aygara»
ezpa ychi bay azala.
34.
Acauadu yat musea,
ze dasadan sobrea,
goruncecoa ychiteco
ya da denporea:
anae ta ausoari
galdutea lustrea
ezta gure honrrea.
35.
San Ignacio geurea
eguizu arren baquea
dozun esquero an da emen
zeure zenipartea;
ez beguiratu eguiteaz
guisonac usseguitea
bada ezaguzea
36.
Badaqui[gu]
garbatu
bitartecozat
zeu artu,
ce esta
Guipuzcoa
guganic
conseguidu;
aec
nola gu [ue]re gara
zugana
interesadu,
agaiti
patroi nombradu.
37.
Ezin
daizu ucatu
nolan
ascoc aduertidu
zaytuzan
eguin bear yacala
Viscayari
erregu
santua
bere eztaquidizu
Orregaz
baliadu, baya su obstinado.
38.
Paraliticoaren
quejea
guizonic
es edutea,
nor baliau daucazula
zeuen
terquedadea;
urte
ascotan zeuec dozu
osasunaren
faltea,
Jaunac
disula euiltea.
Iturria: J.A.
Lakarra, “Bertso bizkaitarrak (1688)”, 116-123 or.